مجله حکمرانی و شهر هوشمند

گسترش شهرنشینی و پیچیده‌تر شدن مسائل شهری، ضرورت بهره‌گیری از رویکردهای نوین حکمرانی برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را افزایش داده است. در این میان، حکمرانی هوشمند به‌عنوان یکی از ابعاد مهم شهر هوشمند می‌تواند با استفاده از فناوری‌های نوین، داده‌های شهری و مشارکت شهروندان، زمینه بهبود مدیریت شهری و ارتقای سلامت عمومی را فراهم کند. از سوی دیگر، فعالیت بدنی شهروندان و شاخص‌های فیزیولوژیک مرتبط با آن از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر سلامت شهری به شمار می‌روند. باوجود اهمیت این موضوع، هنوز چارچوبی منسجم برای پیوند میان حکمرانی هوشمند شهری و شاخص‌های فیزیولوژیک فعالیت بدنی شهروندان به‌ویژه در بستر شهرهای ایران ارائه نشده است. بر این اساس، پژوهش حاضر باهدف طراحی مدل بومی حکمرانی هوشمند ورزش و سلامت شهری با تأکید بر شاخص‌های فیزیولوژیک فعالیت بدنی شهروندان انجام شد. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش با رویکرد کیفی انجام شد. جامعه پژوهش شامل خبرگان حوزه‌های مدیریت شهری، ورزش همگانی، سلامت شهری و حکمرانی هوشمند بود که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و روش گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون بر اساس چارچوب براون و کلارک تحلیل شدند. نتایج تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی پنج مضمون فراگیر شامل حکمرانی داده‌محور و هوشمند، مشارکت شهروندی و اعتماد عمومی، زیرساخت ورزش و سلامت شهری، هماهنگی نهادی و سیاست‌گذاری یکپارچه و اکوسیستم فناوری‌های نوین و ابزارهای هوشمند شد. یافته‌ها نشان داد که تحقق حکمرانی هوشمند ورزش و سلامت شهری نیازمند تلفیق داده‌های سلامت و فعالیت بدنی، مشارکت فعال شهروندان، توسعه زیرساخت‌های شهری مناسب، هماهنگی نهادی میان سازمان‌های مرتبط و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای پایش و تحلیل شاخص‌های فیزیولوژیک است. مدل پیشنهادی پژوهش می‌تواند چارچوبی کاربردی برای مدیران شهری در جهت طراحی سیاست‌های مبتنی بر داده و ارتقای سلامت شهروندان فراهم کند.

این پژوهش با هدف تبیین تفاوت‌های نسلی در استفاده از رسانه‌های اجتماعی در میان طرفداران ورزش و استخراج دلالت‌های آن برای حکمرانی هوشمند انجام شد. مطالعه حاضر با رویکرد کیفی و بر اساس الگوی جیوئیا، داده‌های حاصل از تحلیل ثانویه را در سه سطح کدهای اولیه، مضامین مرحله دوم و ابعاد کلان تحلیل کرد. یافته‌ها نشان داد نسل X بیش از همه بر اخبار رسمی، اعتبار منبع، تحلیل‌های تاریخی و حفاظت از حریم خصوصی تأکید دارد؛ نسل هزاره رسانه‌های اجتماعی را بستری برای تعامل، مقایسه داده‌ها، مشارکت در نظرسنجی‌ها و نقش‌آفرینی در تصمیمات باشگاهی می‌داند؛ و نسل Z به سرعت، محتوای بصری، تعامل کنشگرانه و استفاده از اینفلوئنسرها گرایش بیشتری دارد. بر این اساس، در مرحله دوم مضامینی همچون مدیریت کیفیت و اعتبار داده‌ها، شخصی‌سازی هوشمند، تصمیم‌سازی مشارکتی، مدیریت تعارضات نسلی، فراگیری دیجیتال و اعتماد و اعتبار دیجیتال استخراج شد. در نهایت، سه بعد کلان حکمرانی هوشمند شامل حکمرانی داده‌محور، حکمرانی ارتباطی و حکمرانی تنظیم‌گرانه به‌عنوان مدل مفهومی نهایی پیشنهاد شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مدیریت ارتباط با هواداران در فضای دیجیتال، مستلزم شناخت تفاوت‌های نسلی و طراحی راهبردهای متناسب با نیازهای اطلاعاتی، ارتباطی و نظارتی هر نسل است. این مطالعه ضمن توسعه ادبیات تفاوت‌های نسلی و رسانه‌های اجتماعی، چارچوبی مفهومی برای سیاست‌گذاری و مدیریت هوشمند تعاملات بین‌نسلی در بستر ورزش ارائه می‌کند.

الگوهای پیشرفت، بازتابی از مبانی هستی‌شناختی، انسان‌شناختی و ارزش‌شناختی جوامع هستند. الگوی ایرانی ـ اسلامی پیشرفت و مدل لیبرالی پیشرفت، دو رویکرد متفاوت به توسعه جوامع انسانی به شمار می‌روند که هر یک بر مبانی فکری خاصی استوار هستند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی نقاط افتراق الزامات حکمرانی در این دو الگو می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در مدل لیبرالی، حکمرانی بر پایه اصالت فرد، عقلانیت ابزاری، مشروعیت مبتنی بر اراده عمومی و کارآمدی اقتصادی شکل می‌گیرد؛ در حالی که در الگوی ایرانی- اسلامی پیشرفت، حکمرانی مبتنی بر توحید، عدالت، کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی و مشروعیت الهی ـ مردمی است. همچنین تفاوت در مبانی هستی‌شناختی دو الگو موجب تمایز در اهداف، سیاست‌گذاری‌ها، نقش دولت، مشارکت اجتماعی و شیوه تحقق پیشرفت می‌شود. بر این اساس، حکمرانی در الگوی ایرانی ـ اسلامی نه صرفاً ابزاری برای اداره جامعه، بلکه بستری برای تحقق ارزش‌های الهی و رشد همه‌جانبه انسان محسوب می‌شود.

پژوهش حاضر باهدف بررسی اثر عشق به برند و شدت هواداری بر توجه بصری و پاسخ هیجانی شهروندان در مواجهه با تبلیغات هوشمند زیرساخت‌های ورزشی شهری انجام شد. این مطالعه بر مبنای پارادایم محرک-ارگانیسم-پاسخ (SOR) شکل‌گرفته و ازنظر هدف کاربردی و از رویکرد گردآوری داده‌ها توصیفی-پیمایشی است. در این پژوهش از رویکردی نوآورانه و تلفیقی شامل داده‌های بیومتریک (دستگاه ردیاب چشم) برای سنجش توجه بصری و پرسشنامه استاندارد برای سنجش پاسخ هیجانی و متغیرهای مستقل استفاده شد. داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که تمامی فرضیه‌ها با برازش مطلوب مورد تأیید قرار گرفتند. بر این اساس، شدت هواداری با ضریب مسیر 0.34 و عشق به برند با ضریب 0.39 تأثیر مثبت و معناداری بر توجه بصری دارند. همچنین، شدت هواداری با ضریب 0.46 و عشق به برند با ضریب چشمگیر 0.57 تأثیر مثبت و قدرتمندی بر پاسخ‌های هیجانی شهروندان نشان دادند. نتایج حاکی از آن است که متغیرهای روان‌شناختی پیشین به‌عنوان فیلترهای ادراکی عمل کرده و پردازش اطلاعات محیطی را دگرگون می‌سازند. درنتیجه، برای ارتقای اثربخشی ارتباطات در شهرهای هوشمند، گذار از رویکردهای سنتی به استراتژی‌های هیجان‌محور و استفاده از زیرساخت‌های تعاملی و اینترنت اشیا (IoT) در فضاهای شهری پیشنهاد می‌گردد.

مطالعه حاضر با هدف واکاوی ابعاد چندگانه «شهر دوستدار کودک» در عصر توسعه شهریِ خودرو-محور انجام شده است. علی‌رغم تأکیدات جهانی بر حقوق کودک، بسیاری از محیط‌های شهری همچنان با اولویت‌بندی جریان سریع خودرو، مانع از تحرک مستقل کودکان و بازی آزاد آنان می‌شوند. این پژوهش مروری، با بررسی شواهد علمی اخیر، چالش‌های کالبدی و اجتماعی فراروی کودکان در محیط‌های شهری را تحلیل کرده و نقش ابزارهای نوین حکمرانی (نظیر سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی و تحلیل نحو فضا) را در شناسایی شکاف‌های دسترسی و نابرابری‌های جغرافیایی سلامت بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که فقدان پیوستگی در شبکه دسترسی و ضعف در «ایمنی تعاملی»، تأثیرات ماندگاری بر سلامت جسمی (مانند چاقی) و روانی کودکان دارد. بر اساس تحلیل صورت‌گرفته، گذار از پارادایم «حفاظت منفعلانه» به سمت «حکمرانی مشارکتی» و «مدیریت اکوسیستمیک فضا»، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. در نهایت، این پژوهش ضمن ارائه‌ی یک چارچوب تحلیلی در قالب جدول پیامدهای سیاستی، پیشنهاد می‌کند که بازتعریف خیابان‌ها به عنوان فضاهای بازی بالقوه و بهره‌گیری از داده‌های دقیق رفتاری، کلید دستیابی به محیط‌های عادلانه و دوستدار کودک است. این مطالعه تأکید می‌کند که سیاست‌گذاری برای فعالیت بدنی کودکان بدون در نظر گرفتن محیط به مثابه یک اکوسیستم یکپارچه، محکوم به شکست است.

این پژوهش با هدف طراحی مدل پویای غنی‌سازی شغلی برای بازتعریف نقش‌های منابع انسانی در دانشگاه آزاد اسلامی آذربایجان شرقی انجام شد. پژوهش به‌صورت آمیخته اکتشافی (کیفی- کمی) اجرا گردید. در بخش کیفی، جامعه آماری شامل اساتید مدیریت، خبرگان دانشگاهی و مدیران بود و نمونه‌گیری به روش هدفمند معیارمحور و سپس نمونه‌گیری نظری انجام شد؛ بدین ترتیب تحلیل هر مصاحبه مسیر مصاحبه بعدی را تعیین کرد و فرایند تا رسیدن به کفایت نظری ادامه یافت. در مجموع 16 مصاحبه تخصصی (10 استاد و خبره، 6 مدیر) انجام شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل تمامی کارکنان دانشگاه بود و بر اساس فرمول کوکران، حجم نمونه 384 نفر تعیین و نمونه‌ها به روش تصادفی ساده انتخاب شد. داده‌های کمی در SPSS 26 و سپس در قالب مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار AMOS تحلیل شد. بر اساس یافته­های پژوهش، تحلیل مضمون به استخراج ۸۹ مضمون پایه، 21 تم فرعی و 7 تم اصلی شامل خودراهبرسازی شغلی، معناپردازی نهادی، مهارت‌افزایی چندبعدی، بازخوردآفرینی هوشمند، مسیرپردازی رشد حرفه‌ای، توانمندسازی ساختاری- فرهنگی و هم‌افزایی انگیزش‌ساز انجامید. یافته های مدل معادلات ساختاری نشان داد مسیرپردازی رشد حرفه‌ای (713/0)، بازخوردآفرینی هوشمند (692/0) و توانمندسازی ساختاری- فرهنگی (684/0) بیشترین تأثیر را بر غنی‌سازی شغلی دارند و مقدار تبیین واریانس مدل (76/0= (R² بیانگر قدرت بالای مدل است. نتایج نشان می‌دهد غنی‌سازی شغلی در بستر دانشگاهی فرایندی پویا و چندبعدی است که از ترکیب عوامل حرفه‌ای، ساختاری و انگیزشی شکل می‌گیرد. مدل نهایی می‌تواند چارچوبی معتبر برای بازطراحی نقش‌های منابع انسانی و ارتقای اثربخشی آن‌ها در دانشگاه‌های ایرانی فراهم آورد.

در دهه‌های اخیر، نوسانات مداوم و رکودهای پی‌درپی اقتصادی، بقا و رشد سازمان‌ها را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه ساخته و ضرورت استقرار قابلیت تاب‌آوری را به‌عنوان یک مزیت رقابتی حیاتی بیش‌ازپیش نمایان کرده است. در این محیط متلاطم، رویکردهای سنتی بازاریابی کارایی خود را ازدست‌داده و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و تصمیم‌گیری‌های داده‌محور به راهکاری استراتژیک برای عبور از بحران‌ها تبدیل‌شده است. بر همین اساس، پژوهش حاضر باهدف تبیین و طراحی الگوی هوش بازاریابی دیجیتال برای تاب‌آوری کسب‌وکارها در شرایط رکود با تکیه بر حکمرانی هوشمند به انجام رسیده است. این مطالعه ازنظر هدف کاربردی بوده و با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون اجراشده است. داده‌های موردنیاز از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با ۲۲ نفر از خبرگان شامل مدیران ارشد، سیاست‌گذاران فناوری و متخصصان استراتژی دیجیتال گردآوری شد. تحلیل نظام‌مند داده‌ها منجر به شناسایی و استخراج پنج مضمون فراگیر گردید که ارکان اصلی الگو را تشکیل می‌دهند: راهبری و حکمرانی دیجیتال، فرهنگ و سرمایه انسانی، زیرساخت و فناوری، مدیریت استراتژیک و یکپارچگی و مدیریت بحران و تاب‌آوری. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ایجاد تاب‌آوری اقتصادی در دوران رکود، صرفاً با اتکا به ابزارهای فناورانه محقق نمی‌گردد؛ بلکه مستلزم یک ارکستراسیون هماهنگ میان زیرساخت‌های یکپارچه داده‌محور، ارتقای سواد دیجیتال کارکنان، چابکی در تخصیص منابع و هم‌راستایی استراتژی‌های بازار با فناوری است. حکمرانی هوشمند در این الگو به‌عنوان حلقه واسط عمل کرده و با ایجاد شفافیت سازمانی، پایش برخط شاخص‌ها و رفع ساختارهای جزیره‌ای، به کسب‌وکارها توانمندی می‌بخشد تا به‌جای واکنش انفعالی، با مدیریت پیش‌دستانه ریسک‌ها و خلق جریان‌های درآمدی نوین، پایداری و رشد خود را در برابر تکانه‌های شدید محیطی تضمین نمایند.

رشد شتابان شهرنشینی، افزایش ساخت‌وسازهای شهری و مصرف فزاینده انرژی‌های فسیلی در دهه‌های اخیر، موجب تشدید آلودگی هوا و کاهش کیفیت زیست‌محیطی در کلان‌شهرهای ایران شده است. شهر مشهد به‌عنوان دومین کلان‌شهر کشور، به دلیل شرایط اقلیمی نیمه‌خشک، رشد جمعیت، تمرکز فعالیت‌های شهری و بروز پدیده وارونگی دما، با چالش‌های جدی آلودگی هوا مواجه است. در این میان، ساختمان‌ها سهم قابل توجهی در مصرف انرژی و تولید آلاینده‌های جوی دارند و می‌توانند نقشی تعیین‌کننده در تشدید یا کاهش آلودگی ایفا کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش ساختمان‌های سبز در کاهش آلودگی هوای شهر مشهد انجام شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و از نوع مقایسه‌ای است. جامعه آماری شامل 60 ساختمان در شهر مشهد است که 30 مورد از آن‌ها دارای شاخص‌های طراحی سبز و 30 مورد دیگر ساختمان‌های معمولی هستند. داده‌های مربوط به پنج آلاینده اصلی شامل PM2.5، PM10، CO، NO2 و SO2 از طریق اطلاعات سازمان حفاظت محیط زیست خراسان رضوی در سال 1403 گردآوری شده است. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام گرفت. نتایج نشان داد که میانگین غلظت آلاینده‌ها در ساختمان‌های سبز حدود 30 درصد کمتر از ساختمان‌های معمولی است. این یافته‌ها بیانگر نقش مؤثر طراحی سبز در کاهش آلودگی هوا، بهبود کیفیت زیست‌محیطی و ارتقای پایداری شهری در کلان‌شهر مشهد است. نتایج پژوهش می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری شهری، تدوین ضوابط طراحی و توسعه معماری پایدار در اقلیم‌های مشابه باشد.