چارچوبی مفهومی برای تبیین نقش مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در شهرهای هوشمند

چکیده

گسترش فناوری‌های داده‌محور در شهرهای هوشمند، ضرورت بررسی نقش مدل‌سازی اطلاعات ساختمان را فراتر از مدیریت اطلاعات در مقیاس ساختمان و در ارتباط با یکپارچه‌سازی اطلاعات شهری و پشتیبانی از تصمیم‌گیری برجسته کرده است. بخش قابل‌توجهی از مطالعات موجود بر روابط میان مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (BIM)، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، اینترنت اشیا (IoT)، مدل‌سازی اطلاعات شهر (CIM)، دوقلوهای دیجیتال  (Digital Twin)و هوش مصنوعی (Ai) تمرکز دارند و تحول نقش اطلاعات ساختمان کمتر در قالب یک چارچوب مفهومی یکپارچه تبیین شده است. پژوهش حاضر با رویکرد روایتی ـ تحلیلی، مطالعات مرتبط را بر اساس نه بُعد شامل مقیاس، منابع اطلاعاتی، یکپارچه‌سازی، قابلیت همکاری معنایی، محیط اطلاعاتی شهری، سازوکارهای هوشمندی، پشتیبانی از تصمیم‌گیری، حوزه‌های کاربرد و چالش‌های میان‌برشی تحلیل و سنتز می‌کند. بر پایه این سنتز، چارچوبی مفهومی با پنج لایه شامل پایه اطلاعات ساختمان، یکپارچه‌سازی اطلاعات، محیط اطلاعاتی شهری، هوشمندی شهری و پشتیبانی از تصمیم‌گیری پیشنهاد می‌شود؛ کیفیت و حکمرانی داده، قابلیت همکاری، امنیت و حریم خصوصی، مقیاس‌پذیری و هماهنگی نهادی به‌عنوان شرایط میان‌برشی در نظر گرفته می‌شوند؛ زمینه سیاستی این شرایط در ایران با الزامات حکمرانی داده‌مبنا در اسنادی مانند ماده ۱۰۷ قانون برنامه هفتم پیشرفت مرتبط است. سنتز مطالعات نشان می‌دهد که مدل‌سازی اطلاعات ساختمان نه راهکاری مستقل برای هوشمندسازی شهر است و نه مرحله‌ای الزامی پیش از شکل‌گیری محیط اطلاعاتی شهری یا دوقلوی دیجیتال؛ بلکه اطلاعات آن از طریق ارتباط با منابع مکمل، سازمان‌یابی در محیط اطلاعاتی شهری و مشارکت در فرایندهای تحلیلی می‌تواند به تولید شواهد و پشتیبانی از تصمیم‌گیری کمک کند. چارچوب پیشنهادی مبنایی مفهومی برای هدایت پژوهش‌های آینده فراهم می‌سازد.