اثر متقابل فناوری هوشمند و توسعه مالی بر رشد اقتصادی در کشورهای در حال توسعه

چکیده

هدف این پژوهش بررسی اثر متقابل فناوری هوشمند و توسعه مالی بر رشد اقتصادی در کشورهای درحال‌توسعه منتخب بود. با توجه به اهمیت هم‌زمان زیرساخت‌های فناورانه و کارایی نظام مالی در فرآیند رشد، این مطالعه تلاش کرد رابطه مستقیم و تعاملی این دو عامل را در قالب یک چارچوب اقتصادسنجی بررسی کند. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کمی و مبتنی بر داده‌های ثانویه بود. داده‌های تابلویی مربوط به پانزده کشور درحال‌توسعه عضو اوپک و خاورمیانه برای دوره زمانی مورد مطالعه گردآوری شد. متغیر وابسته پژوهش، تولید ناخالص داخلی سرانه به‌عنوان شاخص رشد اقتصادی بود. متغیرهای مستقل شامل شاخص توسعه مالی و شاخص فناوری هوشمند بودند و برای کنترل اثرات اقتصاد کلان، نرخ تورم و درجه باز بودن تجاری نیز در مدل وارد شد. شاخص فناوری هوشمند با استفاده از تحلیل مؤلفه‌های اصلی و بر اساس چهار متغیر ارتباطی ساخته شد. برای بررسی روابط بلندمدت میان متغیرها، آزمون هم‌انباشتگی پانلی انجام شد و پس از تأیید وجود رابطه بلندمدت، مدل با استفاده از روش‌های FMOLS و DOLS برآورد گردید. نتایج نشان داد که فناوری هوشمند و توسعه مالی هر دو اثر مثبت و معناداری بر رشد اقتصادی دارند. همچنین ضریب متغیر تعاملی این دو عامل مثبت و معنادار بود که بیانگر نقش مکملی آن‌ها در فرآیند رشد اقتصادی است. به‌علاوه، تورم اثر منفی و معناداری بر رشد اقتصادی داشت، در حالی که اثر تجارت مثبت اما غیرمعنادار بود. نتایج آزمون علیت نیز نشان داد که میان متغیرهای اصلی رابطه علی پویا وجود دارد. در مجموع، یافته‌ها نشان دادند که هم‌افزایی میان توسعه مالی و فناوری هوشمند می‌تواند به‌عنوان یکی از مسیرهای مهم ارتقای رشد اقتصادی در کشورهای درحال‌توسعه مورد توجه سیاست‌گذاران قرار گیرد.