مدل‌سازی شهر هوشمند تاب‌آور در برابر زلزله با رویکرد امنیت اجتماعی زنان

چکیده

مدیریت بحران زلزله در کلان‌شهرهای درحال‌توسعه همواره با چالش پیچیده‌ی تأمین امنیت گروه‌های آسیب‌پذیر روبه‌روست. شواهد نشان می‌دهند زنان در ساعات طلایی پس از زلزله، به‌دلیل فروپاشی نظارت‌های رسمی، تاریکی مطلق و اختلاط جمعیتی نسنجیده با ناامنی‌های مضاعف فیزیکی و روانی مواجه می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این شکاف، به‌دنبال طراحی و تبیین مدل «شهر هوشمند تاب‌آور در برابر زلزله با رویکرد امنیت اجتماعی زنان» است. این پژوهش ازنظر هدف، توسعه‌ای-کاربردی و ازنظر روش، کیفی بود که با استراتژی نظریه‌ی داده‌بنیاد و رویکرد سیستماتیک استراوس و کوربین انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ نفر از خبرگان حوزه‌های مدیریت بحران، فناوری اطلاعات و جامعه‌شناسی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌های حاصل از مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته طی سه مرحله‌ی کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش در قالب مدل پارادایمی نشان دادند «بحران امنیت خاص‌گرایانه» و «تاریکی اطلاعاتی» به‌عنوان شرایط علّی، ضرورت شکل‌گیری پدیده‌ی محوری یعنی «حکمرانی هوشمند امنیت‌محور» را اجتناب‌ناپذیر کرده‌اند. راهبردهای استخراج‌شده شامل توسعه‌ی زیرساخت‌های نظارتی هوشمند، مدیریت داده‌محور و پیش‌بینی الگوریتمی خطر و توانمندسازی دیجیتال زنان است. این راهبردها در بستر ملاحظات فرهنگی و کالبدی و با در نظر گرفتن چالش‌های ساختاری و تحریمی اجرا می‌شوند. درنهایت، نتایج حاکی از آن است که پیاده‌سازی این مدل پیامدهایی نظیر ارتقای امنیت وجودی و روانی زنان، تحقق عدالت توزیعی در خدمات امدادی و افزایش تاب‌آوری اجتماعی خواهد داشت.