اثر ریسک ژئوپلیتیک بر نوسانات بازار بورس اوراق بهادار تهران: رویکردی هوشمندانه از مدل میداس – گارچ

چکیده

ریسک‌های ژئوپلیتیک، به‌عنوان یکی از عوامل کلان محیط اقتصادی، نقشی مهم در شکل‌دهی رفتار بازارهای مالی ایفا می‌کنند. هدف این پژوهش بررسی تأثیر ریسک‌های ژئوپلیتیک جهانی و منطقه‌ای بر بازده و نوسانات بازار سرمایه‌ی ایران در بازه‌ی زمانی ۱۳۸۸ تا 1403 بود. جامعه‌ی آماری پژوهش شامل کلیه‌ی شاخص‌های منتخب بورس اوراق بهادار تهران و شاخص‌های بین‌المللی مرتبط با ریسک ژئوپلیتیک بود و نمونه‌ها به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌هایی که تواتر زمانی متفاوتی داشتند، از مدل پیشرفته MIDAS–GARCH استفاده شد. نتایج نشان دادند ریسک‌های ژئوپلیتیک جهانی و منطقه‌ای به‌طور معناداری نوسانات بورس اوراق بهادار تهران را تحت تأثیر قرار دادند، درحالی‌که اثری مستقیم بر سطح میانگین بازده شاخص‌ها مشاهده نشد. این امر حاکی از آن است که اثر ریسک ژئوپلیتیک بیش از تغییرات بنیادی در جریان نقدی شرکت‌ها از مسیر روانی و موردانتظار سرمایه‌گذاران و افزایش عدم‌اطمینان به بازار منتقل می‌شود. تحلیل‌های منطقه‌ای نشان داد بازار سرمایه‌ی ایران در برابر ریسک‌های ژئوپلیتیک همسایگان نزدیک (مانند ترکیه، عربستان، اوکراین و روسیه) حساس‌تر است، درحالی‌که ریسک‌های جهانی اثر کم‌تری بر بازده و نوسان دارند. همچنین، شاخص هم‌وزن بورس، در مقایسه با شاخص کل، مقاومت بیش‌تری در برابر شوک‌های ژئوپلیتیک نشان می‌دهد و اثر نوسان ناشی از این ریسک‌ها بر شرکت‌های بزرگ صادرات‌محور تا حدی با افزایش نرخ ارز تعدیل می‌شود. یافته‌ها اهمیت توسعه‌ی ابزارهای پوشش ریسک، تقویت نظام پایش ریسک‌های ژئوپلیتیک و حمایت از صنایع حساس و شرکت‌های کوچک و متوسط برای مدیریت بهینه‌ی نوسانات بازار سرمایه را برجسته می‌کند