پیامدهای توانمندسازی ورزشی بر انباشت سرمایه اجتماعی و استقلال فردی شهروندان زن: یک مطالعه داده‌بنیاد با رویکرد حکمرانی هوشمند شهری

چکیده

با وجود تأکید فزاینده بر اهمیت مشارکت ورزشی، چگونگی تبدیل دستاوردهای خرد جسمانی شهروندان زن به اقتدار ساختاری، سرمایه کلان اجتماعی و مشارکت در مدیریت شهری همچنان با خلأ تئوریک عمیقی مواجه است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف واکاوی مکانیسم‌های پنهان پیامدهای توانمندسازی ورزشی شهروندان زن و چگونگی تسری این توانمندی به انباشت سرمایه اجتماعی، استقلال فردی و کنشگری مدنی در فضاهای شهری انجام پذیرفت. این مطالعه کیفی با اتخاذ رهیافت تفسیری و کاربست استراتژی نظریه داده‌بنیاد با استفاده از رویکرد نظام‌مند کوربین و استراوس (۲۰۱۵) انجام شد. داده‌های میدانی از طریق ۲۱ مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته با ورزشکاران، مربیان حرفه‌ای و سیاست‌گذاران ورزشی و شهری که با تکنیک‌های نمونه‌گیری هدفمند و نظری انتخاب شده بودند، تا آستانه اشباع نظری گردآوری گردید. تحلیل سیستماتیک داده‌ها طی سه گام متوالی کدگذاری باز، محوری و انتخابی به استخراج ۵۸ کد باز و ۵ مقوله کلان منتج شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که مسیر توانمندسازی از طریق سه مکانیسم درونی‌سازی عاملیت، اعتباربخشی متقابل، توسعه پلتفرمی و تبدیل سرمایه مدنی و کنشگری فضایی، ظرفیت‌سازی مدنی و اصطکاک نرم صورت‌بندی می‌شود. بر این اساس، مقوله هسته و نظریه نهایی تحت عنوان توانمندسازی انباشتی: گذار از عاملیت کالبدی به عاملیت ساختاری و مدنی خلق گردید. نتایج پژوهش حاضر حاکی از آن است که فرآیند توانمندسازی یک مسیر تعاملی و تصاعدی است؛ سوژه زنانه ابتدا عاملیت را از طریق بازپس‌گیری کالبدی در محیط ورزش تثبیت نموده، سپس این توانمندی و اقتدار جسمانی را به‌واسطه شبکه‌سازی و بهره‌گیری از پلتفرم‌های دیجیتال به سرمایه کلان اجتماعی تبدیل می‌کند و در نهایت مهارت‌های رهبری و مطالبه‌گری را به شکل ارگانیک به نهاد خانواده، محیط کار و نهادهای تصمیم‌ساز محلی تسری می‌دهد. در نتیجه، ورزش فراتر از یک میدان رقابتی به مثابه یک پیش‌ران استراتژیک جهت تربیت کنشگران مدنی، تحقق عدالت فضایی و نهادینه‌سازی حکمرانی مشارکتی عمل می‌نماید.