مجله حکمرانی و شهر هوشمند 3115-8633 در دست انتشار 2026 11 02 The potential and challenges of artificial intelligence in empowering citizens in smart cities ظرفیت ها وچالش های هوش مصنوعی در توانمند سازی شهروندان درشهر هوشمند FA یوسف خجیر دانشیار ارتباطات گروه ارتباطات اجتماعی دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه بین الملی سوره،تهران، خاطره اسدی دانشجوی دکتری علوم ارتباطات دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه بین الملی سوره،تهران Journal Article The development of new digital technologies, especially artificial intelligence, has created mental transformations in the structure and work of cities and provided the basis for the formation of the concept of "smart city". Among them, the empowerment of one of the citizens as the pillars of the foundation of sustainable urban development has a special place. By creating advanced data analysis tools, intelligent decision-making, personalized services and promoting social participation, artificial intelligence creates significant structures for improving the quality of life and increasing the efficiency of urban management. However, the use of this technology is also accompanied by challenges such as the digital divide, concerns related to privacy, data security, algorithmic bias, and ethical issues, which can limit the process of empowering citizens. The research method of this study is descriptive-analytical and has a qualitative approach. The required data has been collected through a library and through a review of reliable scientific sources, including scientific-research articles, specialized books, and international reports. In the findings section, using the qualitative content analysis method, the capacities and challenges of artificial intelligence in the context of a smart city have been identified and classified, and its various dimensions in the social, economic, technological, and governance areas have been examined. The results of the study indicate that artificial intelligence can play an effective role in empowering citizens by improving access to urban services, increasing transparency, promoting citizen participation in decision-making, developing digital skills, and optimizing urban resource management. In contrast, factors such as inequality in access to technology, weak digital infrastructure, lack of appropriate legal and regulatory frameworks, and cultural and educational challenges are among the most important obstacles to the full realization of these capacities. Accordingly, the realization of a human-centered smart city requires a balanced approach that, while utilizing the capacities of artificial intelligence, also pays special attention to managing and reducing its challenges. گسترش فناوری‌های نوین دیجیتال، به‌ویژه هوش مصنوعی، تحولات عمیقی در ساختار و کارکرد شهرها ایجاد کرده و زمینه شکل‌گیری مفهوم «شهر هوشمند» را فراهم آورده است. در این میان، توانمندسازی شهروندان به‌عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه شهری پایدار، جایگاه ویژه‌ای یافته است. هوش مصنوعی با فراهم‌سازی ابزارهای پیشرفته تحلیل داده، تصمیم‌گیری هوشمند، شخصی‌سازی خدمات و ارتقای مشارکت اجتماعی، ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و افزایش کارآمدی مدیریت شهری ایجاد می‌کند. بااین‌حال، بهره‌گیری از این فناوری با چالش‌هایی همچون شکاف دیجیتال، نگرانی‌های مرتبط با حریم خصوصی، امنیت داده‌ها، سوگیری الگوریتمی و مسائل اخلاقی نیز همراه است که می‌تواند فرآیند توانمندسازی شهروندان را با محدودیت‌هایی مواجه سازد. روش تحقیق این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و با رویکردی کیفی است. داده‌های موردنیاز به‌صورت کتابخانه‌ای و از طریق بررسی منابع علمی معتبر، شامل مقالات علمی - پژوهشی، کتب تخصصی و گزارش‌های بین‌المللی گردآوری شده است. در بخش یافته ها، با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی، به شناسایی و طبقه‌بندی ظرفیت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در بستر شهر هوشمند پرداخته شده و ابعاد مختلف آن در حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی، فناورانه و حکمرانی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش حکایت از آن دارد که هوش مصنوعی می‌تواند از طریق بهبود دسترسی به خدمات شهری، افزایش شفافیت، ارتقای مشارکت شهروندان در تصمیم‌گیری‌ها، توسعه مهارت‌های دیجیتال و بهینه‌سازی مدیریت منابع شهری، نقش مؤثری در توانمندسازی شهروندان ایفا کند. در مقابل، عواملی نظیر نابرابری در دسترسی به فناوری، ضعف زیرساخت‌های دیجیتال، نبود چارچوب‌های قانونی و نظارتی مناسب و چالش‌های فرهنگی و آموزشی، از مهم‌ترین موانع تحقق کامل این ظرفیت‌ها به شمار می‌روند. براین‌اساس، تحقق شهر هوشمند انسان‌محور مستلزم اتخاذ رویکردی متوازن است که ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی، به مدیریت و کاهش چالش‌های آن نیز توجه ویژه داشته باشد.