مجله حکمرانی و شهر هوشمند 3115-8633 2 دوره1405 2026 09 22 Identifying the Key Components Influencing the Design of Residential Complexes with an Emphasis on Enhancing Neighborhood Identity بازشناسی مؤلفه های مؤثر در طراحی مجتمع های مسکونی با تأکید بر افزایش هویت محله ای EN ناهید افشار دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه معماری ، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی سوره،تهران، ایران نجمه دشتکی استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی سوره،تهران، ایران. Journal Article In recent decades, urban development and the expansion of mass housing construction have significantly transformed residential patterns and social interaction. In many contemporary residential complexes, the dominance of quantitative and physical design approaches, coupled with insufficient attention to residents’ social, semantic, and cultural needs, has led to challenges such as declining quality of life, incompatibility with the urban fabric, the weakening of neighborhood identity, and a diminished sense of belonging. Accordingly, identifying the components that influence residential complex design and clarifying their role in strengthening neighborhood identity are essential to improving the quality of contemporary residential environments. This study aims to identify and prioritize the components influencing the design of contemporary residential complexes, with an emphasis on enhancing neighborhood identity. The research adopts a descriptive-analytical approach and uses a literature review and the Analytic Hierarchy Process (AHP), implemented through Expert Choice 11 software, to identify and prioritize the relevant components. The results indicate that the semantic, social, physical, and functional dimensions rank in descending order of priority in terms of their contribution to enhancing neighborhood identity. Within the semantic dimension, sense of belonging and attachment and sense of tranquility are prominent components. In the social dimension, security and social interactions are the leading components, while comfort and hierarchy are the most prominent components of the physical dimension. In the functional dimension, diversity of uses and self-sufficiency and connection with nature are among the most important components associated with strengthening neighborhood identity. The findings suggest that incorporating these components into the design process of residential complexes can help strengthen social sustainability, reduce resident dissatisfaction, and foster more compatible residential environments. شهر تهران طی دو قرن گذشته به یکی از کلان ‌شهرهای بزرگ در جهان تبدیل شده است. تحولات عظیم این شهر، همراه با مهاجرت گسترده و توسعه و انبوهسازی بدون برنامه، چالش‌هایی همچون کاهش کیفیت زندگی، ناهماهنگی با بافت شهری، بی‌هویتی محله‌ها و ضعف در تعاملات اجتماعی و حس تعلق را به دنبال داشته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفههای مؤثر بر طراحی مجتمع‌های مسکونی معاصر با تأکید بر افزایش هویت محلهای انجام شدهاست. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است که از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل سلسله مراتبی(AHP) با بهره‌گیری از نرم افزارExpert Choice 11، به شناسایی و اولویت بندی مؤلفهها پرداخته است. براساس چارچوب نظری پژوهش مؤلفههای معنایی، اجتماعی، کالبدی و کارکردی به ترتیب اولویت، در ارتقای هویت محلهای نقش کلیدی دارند. همچنین از میان مؤلفههای معنا، «احساس تعلق و وابستگی» و «احساس آرامش»؛ از بین مؤلفههای اجتماعی، «امنیت» و «تعاملات اجتماعی»؛ از مؤلفههای کالبدی، «آسایش» و «سلسله مراتب» و از میان مؤلفههای کارکردی، زیرمؤلفه های «تنوع کاربری و خود کارآمدی» و «ارتباط با طبیعت» بیشترین تأثیرگذاری را در افزایش حس هویت محله ای دارند. نتایج پژوهش نشان می دهد توجه به هویت محله ای می‌تواند تأثیرات بلند مدتی از جمله افزایش پایداری اجتماعی، کاهش نارضایتی ساکنان و ایجاد زیست محیطهای سازگار را به همراه داشته باشد.

https://journalgsc.com/index.php/jgsc/article/download/43/46