مجله حکمرانی و شهر هوشمند 3115-8633 1 پیاپی 1 2025 03 28 Reflection of the Emergent Design Process Model (Bax Model) in the Reading of Eisenman’s Houses 1–10 بازتاب مدل فرآیند طراحی برآیندی (مدل بکس) در خوانش خانه های شماره ۱ تا ۱۰ آیزنمن 1 11 FA عارف منادی گروه شهرسازی دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی سوره، تهران، ایران فرحناز خادم فسقندیس استادیار گروه معماری، موسسه آموزش عالی میزان، تبریز، ایران Journal Article 2025 01 29 <p>The present study aims to provide a comparative and critical analysis of Peter Eisenman’s first ten houses (House I–House X) based on the Bax emergent design process model (Bax M.F.TH). This model, grounded in domain theory, conceptualizes architectural design as the result of the interaction among three axes: “form,” “process,” and “function.” In the second half of the twentieth century, Eisenman, as one of the influential figures in conceptual architecture, sought to elevate architecture from a merely physical and functional domain to one of thought and language. His ten-house series are not merely constructed dwellings; rather, they reflect the evolution of design thinking from geometric order and structural formalism to conceptual and process-oriented deconstruction. The methodology of this research is qualitative–descriptive and based on documentary content analysis. Within this framework, each house is examined as an independent case study and subsequently compared through cross-case analysis according to the three axes of the Bax model. The findings indicate that in the early projects (Houses 1–3), the dominant axis is “form,” with pure geometric construction and grid-based order governing the design logic. In the middle houses (4–7), the “process” axis becomes prominent, and design transforms into a field of transformation, contradiction, and subtraction. In the final works (8–10), architecture rises to a conceptual level in which “function” is articulated not in its physical sense but in its perceptual and interpretive meaning. Cross-case analysis further demonstrates that the Bax model successfully represents the cognitive structure of Eisenman’s design approach and can serve as an effective framework for understanding the relationship among theoretical thinking, design process, and spatial experience in conceptual architecture. In conclusion, the research shows that Eisenman’s design trajectory evolves from “self-formality” toward “self-conceptuality,” and this trajectory fully aligns with the internal logic of the Bax model. Thus, the Bax model not only provides a framework for analyzing Eisenman’s works but also constitutes a tool for understanding architecture as a process of thought and the experience of ideas in space.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی و انتقادی ده خانه‌ی نخست پیتر آیزنمن (House I–House X) بر اساس مدل فرآیند طراحی بَکس (Bax M.F.TH) انجام شده است؛ مدلی که با تکیه بر نظریه‌ی حوزه‌ها، طراحی معماری را حاصل تعامل سه محور «فرم»، «فرآیند» و «کارکرد» می‌داند. در نیمه‌ی دوم قرن بیستم، آیزنمن به‌عنوان یکی از چهره‌های مؤثر معماری مفهومی، کوشید تا معماری را از سطح کالبدی و عملکردی به عرصه‌ی اندیشه و زبان ارتقا دهد. آثار ده‌گانه‌ی او نه صرفاً خانه‌هایی ساخته‌شده، بلکه بیانگر مسیر تحول اندیشه‌ی طراحی از نظم هندسی و فرمالیسم ساختاری تا واساخت مفهومی و فرآیندمحورند. روش پژوهش حاضر کیفی–توصیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای اسنادی است؛ در این چارچوب، هر یک از خانه‌ها به‌عنوان یک مطالعه‌ی موردی مستقل بررسی و سپس بر پایه‌ی سه محور مدل بَکس، در قالب تحلیل تطبیقی میان‌موردی مقایسه شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در پروژه‌های اولیه (خانه‌های ۱ تا ۳) محور غالب، «فرم» است و ساخت هندسی خالص و نظم شبکه‌ای بر منطق طراحی حاکم است؛ در خانه‌های میانی (۴ تا ۷) محور «فرآیند» برجسته می‌شود و طراحی به میدان تحول، تضاد و حذف بدل می‌گردد؛ و در آثار پایانی (۸ تا ۱۰)، معماری به سطحی مفهومی ارتقا یافته که «کارکرد» نه در معنای فیزیکی بلکه در معنای ادراکی و تفسیری مطرح است. تحلیل بین‌موردی همچنین نشان می‌دهد که مدل بَکس توانایی بازنمایی ساختار شناختی طراحی آیزنمن را دارد و می‌تواند الگوی کارآمدی برای فهم رابطه‌ی میان تفکر نظری، فرآیند طراحی و تجربه‌ی فضایی در معماری مفهومی باشد. در نتیجه‌گیری، پژوهش اثبات می‌کند که سیر طراحی آیزنمن از «خودفرمی» به «خودمفهومی» تحول یافته و این مسیر با منطق درونی مدل بَکس انطباقی کامل دارد. به‌این‌ترتیب، مدل بَکس نه‌تنها چارچوبی برای تحلیل آثار آیزنمن فراهم می‌کند، بلکه ابزاری است برای درک معماری به‌مثابه فرایند تفکر و تجربه‌ی اندیشه در فضا.</p> https://journalgsc.com/index.php/jgsc/article/download/23/17