مجله حکمرانی و شهر هوشمند 3115-8633 در دست انتشار 2026 08 23 Extracting housing preferences with emphasis on the role of ethnicity in Gonbad Kavoos استخراج ترجیحات سکونتی با تاکید بر نقش قومیت در خانه‌های شهرستان گنبد کاووس FA نورا ابراهیمی دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران علی امامی استادیار، گروه معماری، واحد گنبد کاووس، دانشگاه آزاد اسلامی، گنبد کاووس، ایران مریم شباک استادیار، گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Journal Article <p>Residential preferences play a crucial role in housing planning and design. However, previous studies have predominantly focused on identifying the relative importance of housing attributes, while paying limited attention to how cultural backgrounds shape the decision-making process and influence the acceptance or rejection of different housing attributes. This study investigates the role of ethnicity in residential decision-making by examining compensatory, non-compensatory, and relative housing preferences among five ethnic groups: Fars, Turkmen, Sistani, Baluch, and Turk in Gonbad-Kavoos, Iran. Data were collected through 100 semi-structured interviews and analyzed using the Decision Plan Net (DPN) method. Instead of evaluating housing attributes solely based on their importance, this study explores how individuals assess these attributes during the decision-making process and how they respond when certain desired conditions are not fully achieved. The findings indicate that while several fundamental housing preferences such as adequate dwelling size, sufficient bedrooms, environmental comfort and infrastructure quality are commonly valued across ethnic groups, the way these attributes are prioritized and compensated differs among ethnic groups. The results reveal distinct patterns of decision-making flexibility among ethnic groups, particularly regarding spatial organization, privacy requirements, ancillary spaces, and patterns of home use. These differences suggest that ethnicity affects not only what housing attributes residents prefer, but also how they evaluate alternatives and negotiate compromises between different criteria. By highlighting the role of cultural context in shaping residential choice, this study provides insights for developing more responsive and culture-specific approaches to housing design and planning in multiethnic societies.</p> <p>ترجیحات سکونتی خانوارها یکی از مؤثرترین عوامل در برنامه‌ریزی و طراحی مسکن محسوب می‌شود. با این حال، بسیاری از مطالعات پیشین ترجیحات مسکن را عمدتاً به‌صورت مجموعه‌ای از معیارهای مستقل بررسی کرده و نقش تفاوت‌های فرهنگی در شکل‌گیری منطق تصمیم‌گیری و پذیرش یا رد جایگزینی میان ویژگی‌های مسکن را کمتر مورد توجه قرار داده‌اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش قومیت در الگوهای تصمیم‌گیری سکونتی، ترجیحات جبرانی و غیرجبرانی و نسبی پنج گروه قومی شامل فارس، ترکمن، سیستانی، بلوچ و ترک را در شهر گنبدکاووس بررسی می‌کند. داده‌ها از طریق ۱۰۰ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از شبکه طرح تصمیم تحلیل شدند. ویژگی‌های مسکن ترجیحی بر اساس میزان اهمیت ادراک‌شده و همچنین منطق تصمیم‌گیری مشارکت‌کنندگان در سه دسته ترجیحات غیرجبرانی، جبرانی و نسبی بررسی شدند. نتایج نشان داد که اگرچه برخی نیازهای پایه مانند متراژ واحد، تعداد اتاق خواب، آسایش محیطی و کیفیت زیرساخت‌ها در میان گروه‌های قومی اهمیت مشترکی دارند، اما نحوه ارزیابی، اولویت‌بندی و امکان جایگزینی این ویژگی‌ها تحت تأثیر زمینه‌های فرهنگی متفاوت است. یافته‌ها نشان دادند که گروه‌های قومی الگوهای متفاوتی از انعطاف‌پذیری تصمیم‌گیری را نشان می‌دهند؛ به‌گونه‌ای که تفاوت‌ها بیشتر در ویژگی‌های مرتبط با سازمان فضایی، حریم خصوصی، فضاهای جانبی و شیوه استفاده از خانه مشاهده شد. این پژوهش نشان می‌دهد که قومیت نه تنها بر اهمیت ویژگی‌های مسکن، بلکه بر ساختار تصمیم‌گیری و میزان پذیرش مصالحه میان معیارهای مختلف اثرگذار است. یافته‌های حاصل می‌تواند مبنایی برای توسعه رویکردهای فرهنگ‌محور در طراحی مسکن و برنامه‌ریزی سکونتی در جوامع چندقومیتی باشد.</p>